استخراج منابع طبیعی – پایۀ یک زندگی بهتر

برای عبدالسمیع سکندری بازدید از معدن ذغال سنگ هیما در شهر بندری اماسرای ترکیه یک تجربه دگرگون کننده بود. سکندری که در افغانستان به عنوان بازرس معادن ایفای وظیفه می کند، ده ها معدن را در کشور خویش مشاهده کرده است. ولی اماسرا در ساحل دریای سیاه، به معادنی که او در زندگی اش دیده بود هیچ مشابهت نداشت. اینجا بیشتر به یک محل سیاحتی با کرانه های ریگی، خلیج های سنگی و سرسبزی بسیار می ماند.

هرچند این معدن ذغال سنگ بزرگترین معدن در ترکیه به شمار می آید، حکومت آن کشور هرگز نگرانی های زیست محیطی را در ارتباط با استخراج منابع اظهار نکرده است. پس از حوادث جدی در گذشته، استخراج معدن اکنون در اماسرا مطابق به رهنمودهای سختگیرانه زیست محیطی و بهداشتی اروپا انجام می یابد تا تاثیرات محیطی این پروژه حداقل باشد.

سکندری می گوید: «در مقایسه با استخراج معادن در افغانستان، استخراج در ترکیه بسیار شفاف تر و پاک تر است. فساد اداری را نمی توان مشاهده کرد زیرا عواید معدن مستقیماً به حساب دولت ترکیه منتقل می شود.» وی اکنون مصمم است بخشی از اندوخته هایش را در افغانستان پیاده نماید و حکومت خویش را متقاعد سازد تا یک سیاست استخراج معدن را متداول سازد که دست اندرکاران بخش معدن را مجبور کند از استندردها و طرزالعمل های بین المللی پیروی نمایند.

سکندری یکی از ۱۹ زمین شناس و انجینر وزارت معادن و پترولیم افغانستان بود که در یک دوره آموزشی دوماهۀ فشرده در زمینه استخراج معدن در ترکیه اشتراک ورزید. این دوره، بخشی از یک سلسله اقدامات آموزشی بود که از جانب ادارۀ  Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH فراهم می شوند.

استفادۀ مؤثر از منابع طبیعی افغانستان راه اساسی بازسازی این کشور است که طی سه دهۀ گذشته در نتیجۀ جنگ و کشمکش به ویرانه مبدل گشته است. با داشتن بیش از ۱۴۰۰ ساحۀ معدنی، گمان می شود که افغانستان صاحب منابع طبیعی دست نخورده به ارزش میلیاردها دالر باشد.

استخراج معادن نه تنها یکی از بزرگترین ماشین های محرک اقتصادی بلکه یکی از بزرگترین ایجادکننده های اشتغال در کشور خواهد بود.

اما برای تحقق آن، این کشور باید صنعت معادن خویش را کاملاً بازسازی نماید. بخش استخراج معادن افغانستان هنوز به جای جذب سرمایه گذاری، موجب دلسردی آن می شود، و نبود مقررات و کنترول دولتی، سبب از دست رفتن بخش بزرگی از عواید می گردد.

هر سال، صدها کارگر در پی حوادث ناشی از روندهای کاری غیرمؤثر و خطرناک و نیز فقدان طرزالعمل های استندرد، جان های شان را از دست می دهند. به مشکل می توان زیان زیست محیطی و مصارف مربوط به آن را تخمین زد.

محمد عباس، یک انجینر وزارت معادن و پترولیم افغانستان که در دوره آموزشی فوق الذکر اشتراک کرده است، می گوید که اوضاع در ولسوالی درۀ صوف ولایت سمنگان در شمال افغانستان بحرانی می باشد؛ جایی که وی ۳-۴ ماه قبل آن را دیده است: «مردم به حفاری یک ساحه آغاز کرده اند و از آن ذغال سنگ بدست می آورند... رگه های معدن از هر جهت کاویده شده اند و احتمالا به طور جبران ناپذیری خسارت دیده اند.»

عباس می گوید که افغانستان یک سیستم ساختارمند استخراج معادن ندارد. «شرکت های خصوصی در اینجا معادن را غارت می کنند. آنها به زودی همه چیز را تمام خواهند کرد. آنها سرمایه گذاری نمی کنند و برای بدست آوردن منفعت غیرمشروع محیط زیست را متضرر می سازند. معادن به سرمایه گذاری های هنگفت نیاز دارند و تنها در درازمدت پرمنفعت می باشند، ولی در افغانستان شرکت ها می خواهند که معادن از همان روز نخست نفع به بار آورند.»

دانشگاه فنی استانبول در همکاری با کارشناسان بین المللی دانشگاه فنی فرایبورگ آلمان و ادارۀ استخراج معادن ترکیه دوره آموزشی جی آی زید را برای ۲۰ تن از بازرسان معادن افغانستان در منطقۀ امارسا سازماندهی کرد که شامل موضوعات فنی مانند تکنیک های ساختمانی، جمع آوری آمار و ارقام، سروی و نیز بررسی معادن تا بستن آنها، تکنالوژی و نرم افزار نوین، قانون استخراج معادن، اداره و نیازمندی های اقتصادی بود. علاوه بر بخش نظری، اشتراک کنندگان دوره آموزشی، عازم سیرهای علمی نیز شدند تا معادن مختلف را از نزدیک ببینند. این آموزش در ترکیه، بخش اخیر یک برنامۀ یک ساله را تشکیل می دهد.

یکی از شرکت کنندگان دوره مذکور به نام بوستان علی چنین اظهار داشت: «در افغانستان، معادن ما تنظیم نشده و ماشین آلات ما کهنه و فرسوده اند. در ترکیه، ما معادن خیلی کلان و تکنالوژی های جدید را مشاهده کردیم.» بازرسان معدن اکنون امیدوار هستند که دانش جدیداً کسب شدۀ خویش را در افغانستان، جایی که وضعیت استخراج معادن هنوز هم مطلوب نیست، در عمل پیاده نمایند. به گونۀ مثال، آنها علاقه دارند تا از نرم افزار برای دسترسی به مخزن معدن، تحلیل و ارزیابی معادن، و برنامه ریزی برای استخراج استفاده کنند.

همدرد میرویس، بازرس و انجینر معدن که در دوره آموزشی مذکور اشتراک کرده است، می گوید که معدنچیان در افغانستان هنوز از تکنولوژی نوین استفاده نمی کنند. وی می گوید: «در افغانستان، معادن ذغال سنگ از زیر زمین استخراج می شوند، و برای استحکامات، بدون هیچگونه سنجش، از چوب استفاده می شود. ولی بهترین استحکام بندی همانا سیستم بولت سقف است که ما در ترکیه آن را دیدیم. این گونه استحکام سقف هنوز در افغانستان به کار گرفته نمی شود. یک معدن در ترکیه می تواند روزانه ۵۵۰۰ تُن ذغال سنگ تولید کند؛ چیزی که در افغانستان حتی تصور آن را نمی توان کرد.»

زمین شناسانی که در دوره آموزشی جی آی زید اشتراک کرده اند، می دانند که صنعت استخراج معادن در افغانستان هنوز یک راه طولانی را در پیش رو دارد. تکنالوژی و تجهیزات نوین بویژه مستلزم سرمایه گذاری های کلان می باشند و سال های زیادی را در بر خواهند گرفت.

ولی ایشان امیدوارند که حکومت این روند را با تطبیق یک سیاست جدی استخراج معدن آغاز کند تا از تلف شدن منابع، چه طبیعی و چه انسانی، جلوگیری شود. هرچند افغانستان یک سیاست استخراج معدن دارد، اما با این وجود، این صنعت به گونۀ مؤثر تنظیم نمی شود و هر سال صدها نفر در اثر حوادث و انفجارها، جان های خویش را از دست می دهند.

عباس می افزاید: «ما می خواهیم در افغانستان یک سیستم واقعی استخراج معدن را ایجاد نماییم تا همه آن را رعایت کنند و به آن متعهد باشند.»

یک مسئلۀ کلیدی دیگر از نظر عباس همانا بستن معادن است. در آلمان وقتی یک معدن بسته می شود، شرکت مربوط باید ساحۀ مورد نظر را به یک پارک تفریحی یا حوض شنا یا یک منبع آب برای زراعت تبدیل کند.

افغانستان می تواند قواعد مشابهی را برای حفظ محیط زیست تطبیق نماید. صحت کارگران به همین پیمانه اهمیت دارد.

سکندری می گوید: «در ترکیه، هیچ کارگری بدون اجازۀ یک مدیر صحی، و بدون برخورداری از موزه، کالا و عینک استخراج نمی تواند کار نماید. در افغانستان، شرکت های خصوصی به صحت کارگران خویش توجه نمی کنند. به همین جهت، پس از این دوره آموزشی هنگامی که ما برای بازرسی به معادن برویم، موضوع صحت را جدی خواهیم گرفت و روی تطبیق آن اصرار خواهیم ورزید. البته، ما دانش جدیداً کسب شدۀ خویش را با همکاران خویش نیز شریک خواهیم کرد.»

افغانستان در زمینۀ استفادۀ از منابع طبیعی خویش یک راه طولانی را پیش رو دارد. دوره آموزشی جی آی زید که توسط زمین شناسان آلمانی در ترکیه راه اندازی شد، گام نخست و مهمی در این مسیر به شمار می آید.

انتشار: سپتامبر 2016
برنامه: حمایت از حکومتداری خوب در سکتور معدن
هدایت دهنده: وزارت همکاری اقتصادی و توسعه آلمان (BMZ)
ادارۀ همکار: وزارت معادن و پترولیم افغانستان
سازمان تطبیق کننده: Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH
ولایات: کابل
هدف برنامه: شفافیت و کنترول صنعت استخراج معادن در جهت تنظیم عواید دولتی، تشویق سرمایه گذاری ها و مبارزه درازمدت علیه فساد اداری
مدت کلی: می ۲۰۱۳ – آگوست 2018

 

به همین جهت، پس از این دوره آموزشی هنگامی که ما برای بازرسی به معادن برویم، موضوع صحت را جدی خواهیم گرفت و روی تطبیق آن اصرار خواهیم ورزید.
More stories in this sector